Τα σχέδια στο συρτάρι και οι άνθρωποι σε απόγνωση

«...Η ροή των πεζών θα τροφοδοτήσει τμήματα του εμπορικού τριγώνου που υπολείπονται σε κίνηση και κυρίως τις βραδινές ώρες θα συμβάλει στην εδραίωση του αισθήματος ασφάλειας, πριν αυτό απολεστεί εντελώς όπως συμβαίνει σε άλλες μεγαλουπόλεις, οπότε η επανάκτηση καθίσταται δυσχερής...».

Δεν είναι απόσπασμα από μια σύγχρονη μελέτη... Καλατράβα. Τα παραπάνω λόγια γράφτηκαν είκοσι ολόκληρα χρόνια πριν, στο πλαίσιο της πολεοδομικής έρευνας για την αναβάθμιση του εμπορικού κέντρου, που υλοποίησε το Σπουδαστήριο Πολεοδομικών Ερευνών του ΕΜΠ. Πριν πέσουν τα τείχη, πριν συρρεύσουν μετανάστες, προτού τα κάθε λογής εμπορικά κέντρα αποφασίσουν να μας προσφέρουν «shopping therapy» χωρίς... κινδύνους.

Σχέδια πολεοδομικών παρεμβάσεων που έμειναν στα συρτάρια, προτάσεις αιχμάλωτες στο βασίλειο μιας σκόνης διαφορετικής από αυτή που αναζητούν ερχόμενα ώς εδώ χιλιάδες ανθρώπινα λείψανα. Στα πολυώροφα κτίρια της περιοχής που καποτε έσφυζαν από εμπορικές δραστηριότητες, βιοτεχνίες και αποθήκες, στοιβάζονται σήμερα κατά εκατοντάδες μετανάστες χωρίς χαρτιά, ιδανική λεία προς κάθε είδους εκμετάλλευση, που ποικίλλει ανάλογα με τους δείκτες του ρολογιού: διακίνηση κλοπιμαίων και ναρκωτικών στο φως του ήλιου, πορνεία με τη δύση του. Κάτοικοι και εργαζόμενοι στην περιοχή δηλώνουν απόγνωση.

Ο Αθανάσιος Αραβαντινός, ομότιμος καθηγητής πολεοδομίας του ΕΜΠ και επικεφαλής της ομάδας που εκπόνησε την προφητική μελέτη το 1989, δυσκολεύεται πλέον να υποδείξει λύσεις μέσα από τα εργαλεία της επιστήμης του: «Τα προβλήματα του ιστορικού κέντρου της Αθήνας δεν λύνονται πλέον με πολεοδομικές παρεμβάσεις. Η οποιαδήποτε παρέμβαση από τον καλύτερο διεθνώς πολεοδόμο, αν είναι αποσπασματική και περιοριστεί σε τοπικό επίπεδο και, κυρίως, αν δεν συνοδεύεται από την υλοποίηση ενός πλέγματος κοινωνικοπολιτικών δράσεων, δεν θα φέρει ουσιαστικό αποτέλεσμα. Στην καλύτερη περίπτωση θα νοικοκυρέψει ή και θα αναδείξει σημειακά μια περιορισμένη έκταση. Ισως και να ακολουθήσει την αρχή του "εξευγενισμού" (gentrification), ανεβάζοντας το οικονομικό επίπεδο του αστικού περιβάλλοντος και του ανθρώπινου παράγοντα που το χρησιμοποιεί, δημιουργώντας ένα σχετικώς ευνομούμενο ελεγχόμενο γκέτο. Ομως τα ουσιαστικά προβλήματα απλά θα τα έχει μεταθέσει κατά μερικές εκατοντάδες μέτρα...».

«Και πώς φτάσαμε ώς εδώ;», ρωτάμε την επίκουρη καθηγήτρια Εγκληματολογίας στο τμήμα Κοινωνικής Διοίκησης του Δ.Π. Θράκης Σοφία Βιδάλη, που έχει ασχοληθεί με την περιοχή: «Στην Αθήνα άλλαξαν τα τελευταία χρόνια οι χρήσεις γης χωρίς να αντικατασταθούν με κάποιο σχεδιασμό. Ανεξέλεγκτα διάφορα σημεία της έχουν καταληφθεί από τη βιομηχανία της διασκέδασης και του ελεύθερου χρόνου και άλλες εμπορικές χρήσεις νόμιμες ή παράνομες. Ενδεικτική είναι η παράνομη κατοχή δημόσιων χώρων που μετατρέπονται σε πάρκινγκ, δυσχεραίνοντας τη διέλευση πεζών και εποχούμενων. Αν έχουμε έναν πυρήνα που παρανομεί παρέχοντας ευχαρίστηση και χαλαρότητα, κέφι κ.λπ., τότε πολύ εύκολα γίνονται ανεκτές στον εξωτερικό περίγυρό του, αλλά και μέσα σ' αυτόν, παράνομες δραστηριότητες που τον συμπληρώνουν ώς ένα βαθμό, όπως είναι η πορνεία, τα ναρκωτικά κ.λπ. Αλλά και η νόθευση ποτών, η μαύρη εργασία κ.ο.κ. Επομένως χρειάζεται, εκτός των άλλων, έλεγχος του κλάδου διασκέδασης, των καταστημάτων υγειονομικού ενδιαφέροντος και ορθολογική ανάπτυξή τους». Για την κ. Βιδάλη «δεν μπορεί να γίνεται λόγος για ανάπλαση χωρίς να υπολογίζεται ο ανθρώπινος παράγοντας. Ο προβληματισμός επικεντρώνεται στα ναρκωτικά και τους μετανάστες. Το θέμα είναι ότι και να απομακρύνουν από κει χρήστες και μετανάστες, δεν λύνεται το πρόβλημα: Γιατί τι θα τους κάνουν, που θα τους πάνε;»

«Δεν περίμενα ποτέ να γίνω ακτιβιστής στα 70 μου χρόνια», λέει ο αρχιτέκτονας Μάκης Κωστίκας. Από το 2001 στεγάζει το γραφείο μελετών του στον όροφο μιας πολυκατοικίας στην πλατεία Θεάτρου. «Εως το 2004 επικρατούσε μια ατμόσφαιρα καβαφική. Οι μετανάστες είχαν τα μαγαζιά τους, έδιναν χρώμα. Τα προβλήματα ήταν αντίστοιχα με εκείνα που συναντάμε σε άλλες γειτονιές του κέντρου ή εκτός αυτού. Ο έλεγχος χάθηκε από τη στιγμή που ήρθε στη Σοφοκλέους ο ΟΚΑΝΑ. Δυστυχώς, με την υπογραφή του νυν δημάρχου Νικήτα Κακλαμάνη. Από το 2005 προσπαθούμε να έρθουμε σε επαφή με τους αρμόδιους ως κάτοικοι και εργαζόμενοι της περιοχής. Χωρίς αποτέλεσμα. Είμαστε αναγκασμένοι πλέον να συνασπιστούμε και να ζητήσουμε λύσεις. Μακριά από εμάς κάθε ρατσιστική προσέγγιση. Για να βγούμε από το αδιέξοδο, όμως, πρέπει να αναζητηθούν λύσεις σε τρία επίπεδα: 1) Παρέμβαση στις χρήσεις γης με θεσμοθέτηση μελετών. 2) Πολιτική για τα ναρκωτικά με αντικατάσταση του ΟΚΑΝΑ, που έχει αποτύχει όταν μόνο το 8% των ασθενών επανεντάσσεται. Μπορεί, για παράδειγμα, κάθε δημοτικό διαμέρισμα να έχει τη δική του μονάδα με τους ειδικούς που θα βοηθούν και θα στηρίζουν τους ασθενείς της περιοχής. Η Δίωξη Ναρκωτικών να ελέγξει τουλάχιστον το "χονδρεμπόριο", στο οποίο δεν εμπλέκονται προφανώς οι λαθρομετανάστες. 3) Πολιτική για τους μετανάστες. Δεν είναι δυνατόν όλοι αυτοί οι άνθρωποι που περνούν τα σύνορά μας να καταλήγουν στο κέντρο της Αθήνας χωρίς χαρτιά και να μένουν στη συνέχεια χωρίς φροντίδα».