Ποιο «πρόβλημα» στο κέντρο της Αθήνας;

— Δημοσιεύτηκε 23/05/2009

Τους τελευταίους μήνες, έχει επανέλθει στο δημόσιο διάλογο, το ζήτημα των προβλημάτων που εμφανίζονται στο ιστορικό κέντρο της Αθήνας και ιδίως στους δρόμους πίσω από το Δημαρχείο. Η Ανοιχτή Πόλη με σείρα παρεμβάσεων της, προτείνει και διεκδικεί λύσεις που μπορούν να σπάσουν τον κύκλο του κοινωνικού αποκλεισμού, και όχι να μεταφέρουν ανθρώπους που υφίστανται τον αποκλεισμό και τις διακρίσεις καθημερινά μερικά τετράγωνα πιο κάτω ή σε μια άλλη περιοχή της Αθήνας.

Ωστόσο, είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό, ότι απέναντι στην κατάσταση που έχει διαμορφωθεί, οι θέσεις και οι προτάσεις που διατυπώνονται, όπως οι πρόσφατες του αν. υπουργού Εσωτερικών κ. Μαρκογιαννάκη για την ίδρυση ειδικού οργανισμού αστυνόμευσης για το κέντρο της Αθήνας, προτάσουν "λύσεις" αστυνόμευσης και καταστολής αντί για την ενίσχυση των κοινωνικών δομών και των προσφερόμενων υπηρεσιών.

Βλέπουμε συγκεκριμένες πολιτικές δυνάμεις να «επενδύουν» πάνω στα γνωστά προβλήματα, προτείνοντας τη δημουργία ειδικών οργανισμών, με υπερεξουσίες και εκτός δημοκρατικού ελέγχου, στα πρότυπα του "οργανισμού Αθήνα 2004".

Ποιο «πρόβλημα» στο κέντρο της Αθήνας;

Να μην επιτρέψουμε να παίζονται πολιτικά παιχνίδια πάνω στο ζήτημα του κοινωνικού αποκλεισμού

Η προσέγγιση του ιστορικού κέντρου με όρους γκέτο, υποβάθμισης και καταστολής, περισσότερο συσκοτίζει το ζήτημα παρά υποδεικνύει πιθανές προτάσεις αντιμετώπισης. Αυτό που δημοσιογραφικά αναφέρεται ως «υποβάθμιση» της περιοχής πίσω από το δημαρχείο, γύρω από την Ομόνοια, δεν αναφέρεται σε ένα πρόβλημα αλλά σε πολλαπλούς παράγοντες και επιμέρους φαινόμενα. Έτσι δεν μπορούμε να μην αναφερθούμε:

στην υποχρηματοδότηση του ΟΚΑΝΑ, στις μονάδες που ιδρύονται και στην συνέχεια αφήνονται στην τύχη τους. Στους εργαζόμενους στον ΟΚΑΝΑ που την παγκόσμια ημέρα των ναρκωτικών απεργούσαν ζητώντας την χρηματοδότηση του οργανισμού από το Υπουργείο Υγείας,

στην αποτυχία της ελληνικής μεταναστευτικής πολιτικής, που εγκλωβίζει χιλιάδες ανθρώπους σε καθεστώς ημι-παρανομίας και τους καθιστά ευάλωτους και αναλώσιμους σε μια σειρά παραβατικές δραστηριότητες με πρώτη από όλες το κύκλωμα εμπορίας ναρκωτικών, στην πολιτική ασύλου της Ελλάδας, που αρνείται την αναγνώριση του καθεστώτος του πρόσφυγα σε χιλιάδες ανθρώπους,

στην καταναγκαστική πορνεία και τα κυκλώματα του trafficking, κάτω από τη μύτη της αστυνομίας,

στους κερδοσκόπους ακινήτων που επενδύουν στην σημερινή «υποβάθμιση» και στην δικαιολογημένη σε πολλά σημεία πρόθεση των παλαιών κατοίκων να φύγουν από την περιοχή, πουλώντας φθηνά.

Από τα παραπάνω είναι σαφές ότι τα όποια προτεινόμενα μέτρα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους αυτά δεδομένα. Πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους ότι η περιθωριοποίηση και ο αποκλεισμός μεγάλων και ευάλωτων ομάδων, δημιουργεί οξυμένα κοινωνικά προβλήματα και εντάσεις. Ότι τα γκέτο στις πόλεις γεννιούνται από τη στέρηση δικαιωμάτων και την αδυναμία ένταξης των περιθωριοποιημένων πληθυσμών.

Από την ανάδειξη του ζητήματος στην κοινή γνώμη και μέχρι σήμερα, η αντιμετώπιση του θέματος από την Πολιτεία εξαντλήθηκε στην απομάκρυνση –μέσω ήπιας (ή λιγότερο ήπιας) καταστολής και επιχειρήσεων-σκούπα– ομάδων τοξικομανών ή και εκδιδόμενων γυναικών. Επιπλέον, ακούγονται προτάσεις, ακόμη και από επίσημα χείλη, για «άμεση απέλαση» όσων συλλαμβάνονται για ναρκωτικά ή σωματεμπορία (!)… (βλ.σχετικές δηλώσεις του δημάρχου Αθηναίων,01.09.2008)

Η αντιμετώπιση των κοινωνικών προβλημάτων με την αύξηση της αστυνόμευσης το μόνο που μπορεί να επιτύχει είναι να μετατοπίσει το πρόβλημα μερικά χιλιόμετρα, σε μια άλλη γωνία της πόλης.

Η πρόταση για «άμεση απέλαση», μάλλον αγνοεί το γεγονός ότι το οργανωμένο έγκλημα στην Ελλάδα δεν αφορά μόνο τους αλλοδαπούς αλλά αναγκαστικά έχει και Έλληνες συνεργούς αν όχι αφεντικά και σε κάθε περίπτωση αντίκειται στο τεκμήριο αθωότητας.

Από την άλλη οι αστυνομικές επιχειρήσεις (επιχειρήσεις-σκούπα), πέραν του γεγονότος ότι συνδέονται με εκτεταμένες παραβιάσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων, περάν του ότι υιοθετούν την θεωρία της συλλογικής ευθύνης και αναπαράγουν τα πιο ρατσιστικά στερεότυπα, ενοχοποιώντας το σύνολο ενός συγκεκριμένου πληθυσμού, είναι απολύτως αναποτελεσματικές. Αδυνατούν να εξαρθρώσουν τα δίκτυα της διακίνησης των ναρκωτικών ή του trafficking, Εκτός και αν πιστεύουμε ότι οι έμποροι βρίσκονται στους δρόμους πίσω από το δημαρχείο.

Για εμάς το ζήτημα είναι να υπάρξει μια οργανωμένη και σε βάθος χρόνου παρέμβαση τοσο του δήμου όσο και άλλων φορέων, στην κατεύθυνση της πραγματικής αντιμετώπισης αυτών των προβλημάτων.

Σε αυτήν την κατεύθυνση, η Ανοιχτή Πόλη, έχει καταθέσει με παρεμβάσεις της (και στο δημοτικό συμβούλιο) την πρόταση της η οποία βασίζεται σε τέσσερις άξονες:

ενίσχυση των προνοιακών δομών, ώστε αυτές να μπορούν να ανταποκριθούν στις υπάρχουσες ανάγκες, ιδίως σε ότι αφορά τη σίτιση, τη στέγαση, τα προγράμματα κατά της τοξικοεξάρτησης, την (επαν)ένταξη των κοινωνικά αποκλεισμένων. Τη δημιουργία ξενώνων φιλοξενίας για τους άστεγους της Αθήνας, σε άδεια κτήρια, μέσω της αξιοποίησης και της δημοτικής περιουσίας.

παροχή ασύλου σε όσους προέρχονται από χώρες που βρίσκονται σε εμπόλεμη κατάσταση ή έχουν αυταρχικό καθεστώς, σύμφωνα με τις διεθνείς άλλωστε δεσμεύσεις που έχει αναλάβει η χώρα μας. Τη δημιουργία μιας ανοιχτής και διαρκούς διαδικασίας νομιμοποίησης των μεταναστών. Διαδικασία που πέρα από το ανθρωπιστικό του περιεχόμενο, αποτελεί το μόνο μέτρο που μπορεί να σπάσει το φαύλο κύκλο της εκμετάλλευσης των μεταναστών από τα διάφορα κυκλώματα εκμετάλλευσης, τα οποία σε κάθε περίπτωση δεν μπορεί παρά να εμπλέκουν αν όχι να διευθύνονται και από Έλληνες συνεργούς ή αφεντικά. Τη δημιουργία θεσμών πολιτικής εκπροσώπησης σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης των μεταναστών.
εφαρμογή ολοκληρωμένων προγραμμάτων για την ανάπλαση των υποβαθμισμένων γειτονιών της Αθήνας, με την αναβάθμιση των υπαρχόντων χώρων πρασίνου, τη δημιουργία νέων, τη συστηματική καθαριότητα, τη δημιουργία όλων εκείνων των αναγκαίων κοινωνικών υποδομών (σχολικών κτηρίων και παιδικών σταθμών, δημοτικών ιατρείων, πολιτιστικών κέντρων, αθλητικών εγκαταστάσεων). Την προστασία των χρήσεων γης ώστε να αποφευχθούν φαινόμενα κερδοσκοπίας στη γη και στα ακίνητα, που εμφανίστηκαν στο παρελθόν, με αποτέλεσμα ολόκληρες περιοχές από τη μια μέρα στην άλλη να μετατρέπονται σε μαζικούς χώρους διασκέδασης, συμβάλλοντας έτσι ακόμη περισσότερο στην διάλυση του κοινωνικού ιστού των γειτονιών της Αθηνάς.

οργάνωση με πρωτοβουλία και ευθύνη του Δήμου του δημόσιου διάλογου με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, στον αντίποδα της δημιουργίας ειδικών οργανισμών και επιτροπών με υπερεξουσίες που παραπέμπουν σε καθεστώς «έκτακτης ανάγκης». Προώθηση των αναγκαίων παρεμβάσεων, υπό τον διαρκή έλεγχο των αιρετών δημοκρατικών οργάνων, μέσα από συναίνεση και διάλογο. Ωστόσο είναι χαρακτηριστικό, ότι παρά τα αιτήματα της Ανοιχτής Πόλης, ακόμη δεν έχει διοργανωθεί η ειδική συζήτηση με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, παρά τις σχετικές δεσμεύσεις του Δημάρχου.

Ενδεικτικά, τέτοια μέτρα στο επίπεδο του Δήμου, μπορούν να αποτελέσουν:

η στήριξη της υπάρχουσας μονάδας του ΟΚΑΝΑ. Πλαισίωση της με κινητές μονάδες ιατρικής βοήθειας και ομάδες άμεσης παρέμβασης. Ενίσχυση των προγραμμάτων βοήθειας «στο δρόμο» (street work) με τη συμμετοχή και μεταναστών σε αυτά.
η ενίσχυση από τον Δήμο των προγραμμάτων επανένταξης πρώην τοξικομανών σε συνεργασία με τις θεραπευτικές κοινότητες, π.χ. πρόσληψη ενός ποσοστού στις υπηρεσίες του Δήμου.
η δημιουργία δημοτικής στέγης φιλοξενίας θυμάτων trafficking, ως ένα άμεσο μέτρο που μπορεί να σπάσει την αλυσίδα της εκμετάλλευσης.
η ενίσχυση των προγραμμάτων ενσωμάτωσης των μεταναστών (πχ. δημιουργία διευρυμένων προγραμμάτων εκμάθησης ελληνικών σε μεγάλα τμήματα του πληθυσμού των μεταναστών αλλά και προγραμμάτων επαγγελματικής κατάρτισης ή δημιουργικής απασχόλησης)
η στήριξη του αιτήματος για διεύρυνση των διαδικασιών νομιμοποίησης των μεταναστών, μέτρο που εκτός του ανθρωπιστικού του χαρακτήρα μπορεί να διασπάσει την αγορά των ναρκωτικών, η οποία εμφανίζεται πολλές φορές ως η μόνη «λύση» για ανθρώπους που ζουν σε καθεστώς ημι-παρονομίας(«χωρίς χαρτιά»). Σε αυτό το πλαίσιο, ο Δήμος οφείλει να δημιουργήσει θεσμούς πολιτικής εκπροσώπησης των μεταναστών καθώς καμία λύση δεν μπορεί να έχει προοπτικές επιτυχίας αν δεν εμπλέκει τους άμεσα ενδιαφερόμενους σε αυτήν. Είναι αναγκαία η αναγνώριση του δικαιώματος ψήφου στους μετανάστες και μέχρι τότε η συγκρότηση Δημοτικού Συμβουλίου μεταναστών με αποφασιστικές αρμοδιότητες σε θέματα μετανάστευσης και πολιτικών ένταξης.
η ενίσχυση και διεύρυνση των κοινωνικών υποδομών που μπορούν να αντιμετωπίσουν τα φαινόμενα της νέας φτώχειας (π.χ. αστέγων, φτωχών κτλ.). Προγράμματα κατάρτισης και επανένταξης δίπλα στα προγράμματα αντιμετώπισης των άμεσων αναγκών (στέγαση, σίτιση κτλ.).
η παρέμβαση του Δήμου για τον έλεγχο των χρήσεων γης στην περιοχή, ώστε να αποτραπεί η περαιτέρω αποδιάρθρωση του κοινωνικού ιστού στο κέντρο της Αθήνας και η μετατροπή του σε ένα απέραντο χώρο αναψυχής. Η διατήρηση της γειτονιάς και η απόδοση του δημόσιου χώρου στους πολίτες λειτουργεί αποτρεπτικά σε φαινόμενα «γκετοποίησης» και αποκλεισμού.

Κανένα κοινωνικό πρόβλημα δεν είναι άλυτο ή ανεξήγητο. Το θέμα είναι αν θα κρύψουμε το πρόβλημα κάτω από το χαλί, ή θα προωθήσουμε μέτρα που μπορούν να σπάσουν τον κύκλο της υποβάθμισης. Σε αυτήν την κατεύθυνση ο Δήμος έχει πολλά να κάνει είτε ενισχύοντας τις δικές του κοινωνικές υποδομές, είτε ως φορέας πίεσης προς τους υπόλοιπους φορείς

περισσότερα:

"Ψεκάστε, σκουπίστε, τελείωσατε...", ανακοίνωση της Ανοιχτής Πόλης σχετικά με τις γενικευμένες επιχειρήσεις σκούπα το καλοκαίρι του 2009, 23.07.2009
"Έξωση στον ρατσισμό", ανακοίνωση της Ανοιχτής Πόλης σχετικά με την εκκένωση του παλίου εφετείου, 06.05.2009