Για τον Ελαιώνα της Αθήνας και πάλι…

Λίγα ιστορικά στοιχεία

Ο Ελαιώνας ήταν μια ελαιόφυτη κοιλάδα που εκτεινόταν από τους πρόποδες της Πάρνηθας, της Πεντέλης και του Υμηττού και έφτανε μέχρι το Δαφνί, τον Πειραιά και το Φάληρο, ακολουθώντας παράλληλη πορεία με τον Κηφισό. Εκτός από τα χιλιάδες ελαιόφυτα στρέμματα, η κοιλάδα αυτή περιλάμβανε πολλούς βοσκότοπους, καλλιέργειες δημητριακών και αμπελιών, αλλά και αγροκαλλιέργειες κοντά στις όχθες του ποταμού.

Η διάταξη της κοιλάδας από βορειοανατολικά προς νοτιοδυτικά και η κατάληξή της στη θάλασσα επιτρέπει την κυκλοφορία των βοριάδων και της θαλασσινής αύρας καθιστώντας την πολύτιμη.

Με την εγκατάσταση των προσφύγων το 1922 η πολεοδομική κατάσταση της Αθήνας αλλάζει ραγδαία, η γεωργική γη υποχωρεί ενώ εργοστάσια εγκαθίστανται κυρίως στην Πειραιώς και το Μοσχάτο, αλλά και στο Ρέντη. Μετά τον πόλεμο, στην περιοχή δημιουργούνται συνοικισμοί, μικρές βιοτεχνίες και αποθήκες, ενώ από τη δεκαετία του ’50 εγκαθίστανται πολλές βιομηχανικές μονάδες, αποθήκες, καθώς και το εργοστάσιο-αμαξοστάσιο των ΣΕΚ και των ΣΠΑΠ. Τη δεκαετία του '80 αναπτύσσονται οι μεταφορικές εταιρείες, ενώ από τη δεκαετία του '90 αντιστρέφεται το κλίμα και εκδηλώνεται η αποβιομηχάνιση της περιοχής. Σήμερα σε όλη τη βιομηχανική περιοχή του Ελαιώνα εξακολουθούν να εργάζονται πάνω από 30.000 άτομα, κυρίως μετανάστες. 

Μέσα σε μερικές δεκαετίες, μια περιοχή που για αιώνες ήταν περιαστική και αγροτική ενσωματώθηκε στην πόλη και μετατράπηκε σιγά σιγά σε υπερτοπική «χωματερή». Το αποτέλεσμα ήταν να αφαιρεθεί ένα ζωογόνο για το περιβάλλον και τη ζωή των κατοίκων σύστημα: ο Ελαιώνας, με τη γεωργική και κτηνοτροφική παραγωγή και την πλούσια χλωρίδα και πανίδα.

Ο σημαντικότερος όμως παράγοντας ήταν το αποδεκτό από όλους ιδεολογικό υπόβαθρο που επέτρεψε την επικράτηση αυτών των τάσεων: η θεοποίηση της ανάπτυξης και η αντίληψη ότι το συγκεκριμένο αναπτυξιακό μοντέλο ήταν στις γενικές του κατευθύνσεις μονόδρομος και πρόοδος.
Σήμερα βιώνουμε μια αντίστοιχη φάση συναίνεσης σε μια αστική ανάπτυξη που αυτή τη φορά προχωράει με βασικό μοχλό τη μαζική ψυχαγωγία. Την τελευταία εικοσαετία οι πόλεις γίνονται τα πεδία εμπορευματοποίησης του ελεύθερου χρόνου και της αναψυχής, με τεράστια ποσά να επενδύονται σ’ αυτό τον τομέα. Έτσι, οι παλιές βιομηχανικές ζώνες αναπλάθονται και προσφέρονται κυρίως στη μαζική διασκέδαση.

Πού είναι;

Ο Ελαιώνας είναι μια, κατά βάση αδόμητη, περιοχή 9.500 στρεμμάτων και περικλείεται από τις οδούς Καβάλας, Κηφισού, Θηβών, Πειραιώς στο κέντρο του λεκανοπεδίου. Διοικητικά ανήκει σε 5 δήμους: Αθήνας, Αιγάλεω, Περιστερίου, Ταύρου, Ρέντη.

Από τη μεταπολίτευση και μετά αποτέλεσε πρόκληση για προοδευτικούς αρχιτέκτονες και πολεοδόμους και γενικότερα για την αριστερά. Η πίεση που ασκήθηκε εκείνη την εποχή οδήγησε το 1995 στην έκδοση Προεδρικού Διατάγματος, βάσει του οποίου το 35% της συνολικής έκτασής του χαρακτηρίστηκε κοινόχρηστο πράσινο.

Η «διπλή ανάπλαση»

Σύμφωνα, λοιπόν, με αυτό το Προεδρικό Διάταγμα, 740 στρ. στο αθηναϊκό τμήμα του Ελαιώνα (σύνολο 2.300 στρ.) θα έπρεπε να έχουν γίνουν κοινόχρηστο πράσινο υψηλής ποιότητας. Όμως καμία διαδικασία απαλλοτριώσεων δεν έχει κινηθεί όλα αυτά τα χρόνια και η περιοχή έχει αφεθεί στην εγκατάλειψη.

Από τα 740 στρ. πρασίνου, μόνο τα 220 στρ. είναι ενιαία. Και σε αυτά ακριβώς επιχειρείται να χτιστεί το γήπεδο του Παναθηναϊκού, το κλειστό γήπεδο μπάσκετ του ερασιτέχνη ΠΑΟ, το εμπορικό συγκρότημα του κ. Βωβού 70.000 τ.μ., υπέργειοι και υπόγειοι χώροι στάθμευσης και ό,τι άλλο προκύψει… Πρόκειται για την περίφημη «διπλή ανάπλαση», την κατεδάφιση, δηλαδή, του γηπέδου της Λ. Αλεξάνδρας, τη μεταφορά του στον Ελαιώνα και τη συνακόλουθη «αναβάθμιση» της περιοχής με εμπορικές και ψυχαγωγικές χρήσεις...

Από τα παραπάνω, είναι προφανές ότι μια από τις τελευταίες ελπίδες μας για υπερτοπικό πράσινο οδηγείται στην πλήρη τσιμεντοποίηση. Μια ισχυρή ομάδα σύγχρονων οικονομικών και επιχειρηματικών συμφερόντων –Βαρδινογιάννης, Μπόμπολας, Βωβός– έχει αποδοθεί σε έναν αγώνα αύξησης των ήδη μεγάλων κερδών της σε βάρος της ζωής μας. Και σε αυτό συνεπικουρείται ευθέως τόσο από τη δημοτική αρχή του κ. Κακλαμάνη όσο και από την ηγεσία του ΥΠΕΧΩΔΕ.

Για τις διαδικασίες που ακολουθούνται, τις παρανομίες που γίνονται, τις σκανδαλώδεις συμβάσεις που υπογράφονται και την οικονομική ζημιά που προκαλείται στο δημόσιο συμφέρον θα χρειαζόμασταν σελίδες επί σελίδων. Ενδεικτικά μόνο να αναφέρουμε ότι:

- Ο συντελεστής δόμησης για τον κ. Βωβό, με ρύθμιση του κ. Σουφλιά, έχει διπλασιαστεί παρότι κάτι τέτοιο έχει κριθεί αντισυνταγματικό από το Συμβούλιο της Επικρατείας.
- Η Εθνική Τράπεζα, ιδιοκτήτης του ενός τρίτου της έκτασης, το μεταβίβασε στο Δήμο Αθηναίων χωρίς να έχει ληφθεί υπόψη η οφειλόμενη εισφορά σε γη και χρήμα με αποτέλεσμα την επιβάρυνση του Δήμου (των δημοτών) με 13 εκατ. ευρώ.
- Ο κ. Βωβός ξεκίνησε την ανέγερση του κτιρίου χωρίς άδεια οικοδομής!!! Και μόνο μετά από καταγγελίες της Επιτροπής Πολιτών για τη Διάσωση του Ελαιώνα και της Ανοιχτής Πόλης εφοδιάστηκε με άδεια για υπόγειο χώρο στάθμευσης 180 θέσεων (για παρκινγκ άνω των 200 θέσεων χρειάζεται Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων)! Μελετώντας τα σχέδια ανακαλύψαμε ότι η κάθε θέση αυτοκινήτου είναι 7,8χ8 μ., δηλαδή χώρος για περίπου 400 αυτοκίνητα!!!
- Το γήπεδο δεν το πληρώνει η ΠΑΕ ΠΑΟ αλλά οι πολίτες και οι κάτοικοι της Αθήνας. Προκύπτει τεράστια ζημιά (67,5 εκατ. ευρώ τουλάχιστον) μια και η ΠΑΕ ΠΑΟ αποζημιώνεται με 192,5 εκατ. ευρώ ενώ το ήδη υπερτιμολογημένο κόστος του γηπέδου δεν υπερβαίνει τα 125 εκατ. ευρώ!
- Στην ΠΑΕ ΠΑΟ εκμισθώνεται χώρος 97 στρ., χωρίς καμιά δέσμευση για το τι θα γίνει εκεί, ενώ η μέγιστη ζώνη ενός γηπέδου είναι 40 στρ.
- Η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων που κατατέθηκε από τη Διεθνή Τεχνική-Μπ. Βωβός, εκτός των άλλων μεγάλων προβλημάτων που παρουσιάζει, εμφανίζει στην Κυκλοφοριακή Μελέτη κυκλοφοριακούς φόρτους, που στη συνέχεια μειώνονται χωρίς καμιά εξήγηση ή αιτιολογία στα υπόλοιπα σχέδια της ΜΠΕ!

Και τώρα, τι μπορούμε να κάνουμε;

Η Επιτροπή Πολιτών για τη Διάσωση του Ελαιώνα έχει καταθέσει ήδη δύο προσφυγές στο Συμβούλιο της Επικρατείας και ετοιμάζει και τρίτη, ενώ η Ανοιχτή Πόλη αναδεικνύει με μαχητικό τρόπο στο δημοτικό συμβούλιο τις παρανομίες που αφορούν στον Ελαιώνα. Η ελπίδα όμως βρίσκεται, κυρίως, αλλού… Βρίσκεται στους πεντακόσιους και πλέον πολίτες που στις 13 Απριλίου φύτεψαν ελιές στην περιοχή που βρίσκεται στο μάτι του κυκλώνα, ανταποκρινόμενοι στο κάλεσμα της Επιτροπής. Η ελπίδα βρίσκεται στην κινητοποίηση όλων μας, στην προάσπιση των ελεύθερων χώρων, στην αντίσταση απέναντι στις λογικές του κέρδους με φαντασία και επιμονή…