Η ψευδεπίγραφη «Χάρτα Πρασίνου» του Δήμου Αθηναίων
Το Φεβρουάριο του 2008 ο δήμαρχος κ. Κακλαμάνης έδωσε στη δημοσιότητα μια κατ’ όνομα Χάρτα Πρασίνου για την Αθήνα, χωρίς καν να τη φέρει νωρίτερα σε συζήτηση στο Δημοτικό Συμβούλιο ή τα Διαμερισματικά Συμβούλια. Μέτρησαν μας είπε, κανείς δεν ξέρει πως, το πράσινο της Αθήνας, και το βρήκαν αρκετό -6,84μ2/κάτοικο- και έβαλαν στόχο να το φτάσουν στα 7,25 μ2/κάτοικο. Μας είπαν δηλαδή, ότι δεν υπάρχει πρόβλημα, ότι στο Δήμο Αθηναίων όλα βαίνουν καλώς, επομένως οι πολίτες που κινητοποιούνται και διεκδικούν πράσινο και ελεύθερους χώρους δεν έχουν λόγους να το κάνουν.
Η δημοτική πλειοψηφία ψεύδεται στην αναγνώριση του προβλήματος, επομένως δεν είναι αξιόπιστη και στο ευχολόγιο κατευθύνσεων που προτείνει για την αντιμετώπισή του, όταν μάλιστα βρίσκονται σε εξέλιξη διεκδικήσεις μεγάλων και μικρών ελεύθερων χώρων απέναντι στις οποίες ο δήμος είναι εχθρικός.
Ας δούμε τα πράγματα πιο συγκεκριμένα: Στο κείμενο που μοιράστηκε αναγράφονται τετραγωνικά μέτρα χωρίς καμμία ταξινόμηση κατά κατηγορίες των χώρων που μετρώνται π.χ. ελεύθεροι χώροι – αστικό πράσινο, άλση, πάρκα. Πολύ περισσότερο δεν γίνεται επιπλέον ταξινόμηση των γενικών αυτών κατηγοριών σε λόφους, πεζοδρόμους, αρχαιολογικούς χώρους, νεκροταφεία, κ.λ.π. Δεν αναφέρεται, επίσης, το είδος και η ποιότητα της βλάστησης – χαμηλή/ψηλή, περιορισμένη/εκτεταμένη, δένδρα μικρά/μεγάλα, θάμνοι, ανθόφυτα κ.λ.π., κ.λ.π. Δεν υπάρχει ο χαρακτηρισμός τοπικός/υπερτοπικός που προσδιορίζει τη λειτουργία των πράσινων χώρων στο εγγύς και το ευρύτερο περιβάλλον της πόλης. Ο μόνος χαρακτηρισμός της Χάρτας του Δήμου είναι μικροί / μεγάλοι χώροι (51 μεγάλοι, 1041 μικροί).
Αναφέρονται, επίσης, οι δενδροστοιχίες και οι νησίδες χωρίς όμως να γίνεται σαφές πως προσμετρούνται στα εμφανιζόμενα μ2 πρασίνου /κάτοικο.
Τα ελάχιστα νούμερα που δίδονται αντιφάσκουν κατ’ αρχήν μεταξύ τους. 907.540 κάτοικοι επί 6,84 μ2 πρασίνου /κάτοικο, όπως δηλώνεται, παράγουν 6.207.573 μ2 και όχι 5.429.000 μ2 πρασίνου όπως αναγράφεται για το άθροισμα των τετραγωνικών των μικρών και μεγάλων χώρων. Με βάση τα 5.429.000 μ2 και πληθυσμό 907.540 κατοίκους προκύπτουν 5.98 μ2 πρασίνου /κάτοικο και όχι 6,84.
Με αυτές τις αντιφάσεις ανάμεσα στα ελάχιστα νούμερα που αναφέρονται στη Χάρτα και καθώς απουσιάζει οποιαδήποτε συστηματική ταξινόμηση, καταγραφή και μέτρηση των χώρων, δικαιούμαστε να αμφισβητούμε την αξιοπιστία των στοιχείων.
Κάτι άλλο που εντυπωσιάζει είναι η κατά διαμέρισμα κατανομή του πρασίνου: Το 6ο διαμέρισμα, δηλαδή η πυκνοδομημένη Κυψέλη και τα Πατήσια, εμφανίζονται με 5,9 μ2 /κάτοικο και το ίδιο συμβαίνει με το 4ο διαμέρισμα, το οποίο φέρεται να έχει 5,9 μ2/κάτοικο ενώ ο χάρτης του, όπως τον παρουσιάζει η ίδια η Χάρτα του Δήμου, διαθέτει ελάχιστες μόνο πράσινες κουκίδες.
Μια άλλη σοβαρή παράλειψη και όχι απλώς ασάφεια της Χάρτας Πρασίνου του Δήμου, αφορά στην απουσία οποιουδήποτε συγκεκριμένου ονόματος, καλύτερα μητρώου των χώρων. Έτσι δεν υπάρχει καμία αναφορά στο Πάρκο Γουδή , στον Ελαιώνα ή στον προαστιακό, που αφορούν πράσινους πνεύμονες μεγάλης κλίμακας – στον Ελαιώνα υπάρχει αναφορά αλλά με αρνητικό τρόπο, όπως θα δούμε παρακάτω. Η καταγραφή με όνομα και διεύθυνση όχι μόνο των μεγάλων αλλά και των μεσαίων και μικρών χώρων θα αποκάλυπτε την πραγματικότητα του πρασίνου στην πόλη, τους διεκδικούμενους από τους κατοίκους χώρους, τους χώρους προς απαλλοτρίωση που εκκρεμούν και μπορεί να χαθούν, τους χώρους που χάθηκαν κ.λ.π. Αντί, όμως, να μιλήσει συγκεκριμένα για τους δημόσιους πράσινους χώρους η Χάρτα γενικολογεί με αμφισβητούμενα νούμερα.
Όσον αφορά τις δενδροστοιχίες των δρόμων, η Χάρτα του Δήμου εμφανίζει 80.000 δένδρα , δηλαδή 1 ανά 30 μ. Αν υπήρχε 1 τουλάχιστον δένδρο ανά 10 μ, το αστικό πράσινο στην Αθήνα θα είχε αυξηθεί κατά 160.000 δένδρα. Αντίθετα, η σημερινή κατάσταση στις πυκνοδομημένες περιοχές όσον αφορά τη φύτευση των πεζοδρομίων είναι τραγική, ιδιαίτερα τον χειμώνα που πέφτει το φύλλωμα των δένδρων.
Όσον αφορά τις αναφορές της Χάρτας στο ιδιωτικό πράσινο και τα ευχολόγια περί ενεργοποίησης των πολιτών, τους οποίους όταν κινητοποιούνται ο δήμος αποπέμπει, δεν υπάρχει ίχνος αυτοκριτικής για τις ευθύνες του δήμου σε θέματα όπως η φύτευση των ακαλύπτων που είναι υποχρεωτική κατά ΓΟΚ και την αρμοδιότητα ελέγχου έχει ο δήμος, όπως η συνεχής κοπή δένδρων με άδεια της πλειοψηφίας στα διαμερισματικά συμβούλια ή και χωρίς άδεια, όπως η απουσία οποιουδήποτε θετικού παραδείγματος στα κτίρια του δήμου.
Όσον αφορά την οικονομική πλευρά της συντήρησης και αναβάθμισης του πρασίνου καθώς και της απόκτησης νέων χώρων, τα στοιχεία της Χάρτας είναι εξοργιστικά.
Προβλέπονται 112,0 εκατ. ευρώ για απαλλοτριώσεις το 2008 και συνολικά, σε βάθος χρόνου, 266,4 για 248 στρέμματα από τα οποία, όμως, τα 158 είναι δώρο στην ΠΑΕ Παναθηναϊκός για το σκανδαλώδες έργο της ονομαζόμενης ανάπλασης στον Ελαιώνα.
Για μια «Χάρτα» πραγματικά «πράσινη»
Μέχρι σήμερα αποτελεί κοινό τόπο ότι το πράσινο στην Αττική είναι 2,5 μ2/κάτοικο και ότι μειώθηκε στα 2,15 μετά τα έργα των Ολυμπιακών αγώνων. Με αυτά τα νούμερα πορεύεται το ΥΠΕΧΩΔΕ και η υπερ-Νομαρχία Αθήνας- Πειραιά στις εκτιμήσεις τους, αυτά γράφουν οι εφημερίδες και αυτά αναφέρει η «Χάρτα της Καθημερινότητας για το Λεκανοπέδιο» που διατύπωσε προεκλογικά στις εκλογές του 2004 η ΝΔ, συγκρίνοντας τα 2,5 μ2/κάτοικο της Αθήνας με τα 7 μ2/κάτοικο κατά μέσο όρο της Ευρώπης.
Τα νούμερα αυτά αναφέρονται σε αστικό πράσινο, όχι σε περιαστικό και σε δάση και βεβαίως δεν προσμετρούνται στα στενά διοικητικά όρια κάθε δήμου γιατί το πράσινο, όπως και το νέφος και η κλιματική αλλαγή, δεν αντιμετωπίζονται στη βάση της διοικητικής οργάνωσης της Αττικής.
Όσον αφορά το περιαστικό πράσινο, αναφέρεται το 2005, πριν την πυρκαγιά της Πάρνηθας, μείωσή του από 12 μ2/κάτοικο σε 9, την ίδια στιγμή που ευρωπαϊκές πόλεις έχουν να επιδείξουν πάνω από 17 μ2 περιαστικού πρασίνου/κάτοικο.
Σημασία έχει να υπάρχουν στην Αττική δάση και περιαστικό πράσινο, μεγάλα πάρκα μητροπολιτικού χαρακτήρα, πνεύμονες πρασίνου μεσαίου μεγέθους όπως άλση, και πολύ περισσότεροι από τους σημερινούς ελεύθεροι και πράσινοι χώροι μικρής κλίμακας, ολ’ αυτά οργανωμένοι σε δίκτυα που συγκροτούν μια πράσινη ραχοκοκαλιά στην πόλη.
Ορισμένοι από τους μεγάλους πράσινους χώρους της Αττικής βρίσκονται στα διοικητικά όρια του δήμου Αθηναίων, όπως ο Εθνικός Κήπος και οι λόφοι του Λυκαβηττού και του Φιλοπάππου. Το ίδιο συμβαίνει και με τους αρχαιολογικούς χώρους. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι το αστικό πράσινο θα καλυφθεί σ’ αυτούς τους χώρους και οι γειτονιές θα μείνουν χωρίς πράσινο, αβίωτες.
Οι μεγάλοι πράσινοι πνεύμονες, όπως ακριβώς και τα δάση, θα πρέπει να υπολογίζονται στο σύνολο της Αττικής και κάθε δήμος θα πρέπει να καλύπτει τα υπολειπόμενα τετραγωνικά μέτρα πρασίνου ανά κάτοικο πέραν αυτών των μεγάλων εκτάσεων, μ’ ένα καταμερισμό εν πολλοίς ενιαίο αλλά και συμπληρωματικό μεταξύ των δήμων, ώστε το συνολικό ισοζύγιο να είναι θετικό.
Στην άλλη λογική, αυτή της Χάρτας του Δήμου Αθηναίων, που μετρά το πράσινο στα διοικητικά όρια κάθε Δήμου, τα προάστια δεν θα χρειάζεται να φυτέψουν ούτε φύλλο, ενώ οι Δήμοι της Δυτικής Αθήνας θα πρέπει να κατεδαφίσουν μεγάλες δομημένες εκτάσεις για να φτάσουν στην περιοχή τους τον γενικό στόχο, που ας υποθέσουμε ότι είναι το 7,25 μ2 πρασίνου /κάτοικο όπως ορίζει η Χάρτα του Δήμου Αθηναίων.
Πέραν αυτής της συνολικής και όχι τοπικιστικής προσέγγισης του θέματος, γνωρίζουμε καλά ότι η πόλη αερίζεται και βελτιώνεται κλιματικά με εγκατεσπαρμένους πράσινους και κενούς χώρους που τη διαπερνούν στη μικροκλίμακα.
Τελικά, αν πρόκειται να απαντήσουμε σοβαρά στην οικολογική κρίση και την κλιματική αλλαγή, που απειλούν όχι μόνο την υγεία αλλά και την επιβίωσή του πλανήτη και των ανθρώπων, πρέπει, ανάμεσα στα άλλα ριζικά μέτρα για την αντιστροφή αυτής της δυσοίωνης πραγματικότητας, να αυξήσουμε δραστικά το αστικό και περιαστικό πράσινο.
