Η δημοτική κοινωνική πολιτική ως σύντομο ανέκδοτο

Ωστόσο, η μέχρι σήμερα «κοινωνική» πολιτική του Δήμου δεν μας αφήνει και πολλά περιθώρια αισιοδοξίας. Την ίδια στιγμή, ο Ν. Κακλαμάνης (σεμνά και ταπεινά) δηλώνει «Το κοινωνικό δίκτυο του Δήμου της Αθήνας είναι μοναδικό σε ολόκληρο τον κόσμο. Όπου κι αν ψάξετε δεν θα βρείτε παρόμοια ολοκληρωμένη δομή». Δήλωση που θα ήταν απλά αστεία, αν η ειρωνεία της δεν άγγιζε εκατοντάδες ανθρώπους στην Αθήνα, που αντιμετωπίζουν ακραία φαινόμενα κοινωνικού αποκλεισμού.

Είναι πραγματικά λυπηρό και επικίνδυνο, ο Ν. Κακλαμάνης να προσπαθεί να εκμεταλλευτεί επικοινωνιακά ακόμη και το ζήτημα της κοινωνικής παρέμβασης του Δήμου, αδιαφορώντας για τα πραγματικά και επείγοντα προβλήματα που αντιμετωπίζουν εκατοντάδες άνθρωποι στην Αθήνα. 

Κοινωνική πολιτική ή φιλανθρωπία; «Κοινωνικές δράσεις» με χορηγούς και ευεργέτες…

Αποσπασματικές δράσεις μικρής κλίμακας, πιλοτικά προγράμματα με μια δόση πολιτικά ορθής φιλανθρωπίας, πάντα σε σύμπραξη του Δήμου Αθηναίων με μεγάλες εταιρείες, είναι αυτό που ο Ν. Κακλαμάνης παρουσιάζει ως το «μοναδικό στον κόσμο» κοινωνικό δίκτυο του Δήμου. Για να φιλοτεχνήσει περισσότερο την εικόνα του, προτιμάει να διοργανώνει συνέδρια, όπως το πρόσφατο «κατά της φτώχειας» που κόστισε 1 εκατομμύριο – όσο περίπου ο ετήσιος προϋπολογισμός του Ιδρύματος Αστέγων!

Όμως ακόμη και για τις ελάχιστες κοινωνικές παρεμβάσεις του Δήμου, ο Ν. Κακλαμάνης έχει επιλέξει αντί να έχει συμμάχους τους κατοίκους της Αθήνας, να στήνει συμμαχίες με «ευεργέτες» και «χορηγούς».

Μέτρα όπως το λεγόμενο «κοινωνικό παντοπωλείο» ή το «κοινωνικό φαρμακείο» του Δήμου, θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση των προβλημάτων, αν εντάσσονταν σε έναν συνολικό σχεδιασμό για την κοινωνική παρέμβαση του Δήμου και αν η λειτουργία τους δεν εξαρτιόταν από την καλή θέληση κάποιον χορηγών, αλλά εξασφαλιζόταν μια σταθερή χρηματοδότηση από δημόσιους πόρους. Αλλιώς, όπως υλοποιούνται σήμερα, συνιστούν απλά αποσπασματικές ενέργειες, χωρίς ευρύτερα θετικά αποτελέσματα.

Η Δημοτική αρχή συνηθίζει να λέει: τι να κάνω, αφού μπορώ να πάρω τα λεφτά και να τα φτιάξω τσάμπα; Κατ’ αρχάς, δεν υπάρχει «τζάμπα»... Επιπλέον, η δική μας αντίρρηση δεν έχει να κάνει με αυτό.

Το ζήτημα είναι αν μπορεί να στηριχθεί μια πραγματικά αποτελεσματική, βιώσιμη και μακροχρόνια κοινωνική παρέμβαση του Δήμου, σε φιλανθρωπίες, ευεργέτες και σπόνσορες, αν μπορεί ο ιδιωτικός τομέας να αντικαταστήσει τις υποχρεώσεις του δήμου απέναντι στους κατοίκους της Αθήνας ή αν ο Δήμος επιτέλους θα πάρει την κοινωνική πολιτική στα σοβαρά.

Το πρόβλημα είναι ότι ακόμη και αυτές οι δράσεις με τον τρόπο που προωθούνται πολλές φορές βρίσκονται στον αέρα. Για παράδειγμα, ο Δήμος έχει ανακοινώσει ένα μεγαλόπνοο σχέδιο για τη δημιουργία κέντρου απεξάρτησης στο Γουδή, λεπτομέρειες του οποίου βέβαια δεν έκανε τον κόπο να δημοσιοποιήσει ούτε καν στο Δημοτικό Συμβούλιο. Ωστόσο, αυτό που μας ανακοίνωσε είναι ότι μέρος της χρηματοδότησης για τη δημιουργία του κέντρου απεξάρτησης θα καλυφθεί από δωρητή «που επιθυμεί να παραμείνει ανώνυμος», για να μάθουμε μετά από μερικό καιρό ότι ο εν λόγω δωρητής δεν είναι άλλος από τον γνωστό μεγάλο εργολάβο κ. Βωβό. Αναρωτιόμαστε, τώρα που το ΣτΕ μπλόκαρε (προσωρινά) την κατασκευή του εμπορικού κέντρου του κ. Βωβού στον Βοτανικό, η προσφορά του δωρητή ισχύει ακόμη;

«Πιλοτικές» δράσεις

Κάθε δήμαρχος που σέβεται τον εαυτό του τις τελευταίες δεκαετίες στην Αθήνα, φροντίζει να ανακοινώσει «εμπνευσμένα» πιλοτικά προγράμματα, που διαρκούν τόσο ώστε να αποδώσουν την απαραίτητη επικοινωνιακή υπεραξία και μετά ξεχνιούνται. Έτσι, και η σημερινή δημοτική αρχή, «σχεδιάζει» μαθήματα ελληνικών για μητέρες μετανάστριες, (οι υπόλοιποι μετανάστες μάλλον δεν χρειάζεται να μάθουν Ελληνικά, το πρόγραμμα στην πρώτη φάση του αφορούσε 34 μητέρες!), μαθήματα υπολογιστών για μετανάστες (που θα επιμορφώσει συνολικά 150 άτομα μέχρι το 2010!).

Πρόσφατα επίσης ανακοινώθηκε η δημιουργία του «Συμβουλίου Μεταναστών του Δήμου Αθηναίων». Ένα όργανο υποτίθεται διαβούλευσης, στο οποίο υποεκπροσωπούνται οι ίδιοι οι μετανάστες και οι εκπρόσωποί τους από τις πολυάριθμες μεταναστευτικές κοινότητες της Αθήνας. Είναί αυτό που λέμε ότι καμία λύση για τα ζητήματα των μεταναστών δεν μπορεί να προκύψει χωρίς τη συμμετοχή των ίδιων...

… και απλήρωτοι εργαζόμενοι

Βέβαια, δεν έχουν την ίδια λαμπερή άποψη για την κοινωνική πολιτική του δήμου Αθηναίων, οι εργαζόμενοι στις υπάρχουσες δομές του Δήμου. Καθώς, λίγους μήνες πριν τα Κέντρα Πρόληψης κατά των ναρκωτικών του Δήμου Αθηναίων, η μοναδική στην πράξη δομή πρόληψης από τα ναρκωτικά που λειτουργεί με ευθύνη του δήμου,  για περισσότερο από τρεις μήνες δεν είχαν καν τα αναγκαία χρήματα για να πληρώσουν τους μισθούς των εργαζόμενων, καθώς η ΚΕΔΚΕ που συνχρηματοδοτεί τα κέντρα πρόληψης και της οποίας πρόεδρος είναι ο Ν. Κακλαμάνης είχε παγώσει τη χρηματοδότηση για να πιέσει το Υπουργείο Υγείας να καταβάλει το ποσό που του αντιστοιχούσε. Αλλά αυτά είναι ψιλά γράμματα.

Τα δημοτικά ιατρεία συνεχίζουν να λειτουργούν -όσα λειτουργούν- σε απόλυτο θεσμικό κενό και με πολλά προβλήματα στη στελέχωση και τις σχέσεις εργασίας. Η Δημοτική Αρχή σχεδιάζει την «αναβάθμισή» τους σε Κέντρα Υγείας Αστικού Τύπου, αλλά αυτή είναι μια εξαγγελία που επαναλαμβάνεται συχνά, χωρίς κάτι να αλλάζει στη σημερινή υποβάθμιση και απαξίωση των δημοτικών ιατρείων που μπορούν να παίξουν σημαντικό συμβουλευτικό ρόλο σε ζητήματα πρόληψης και αγωγής υγείας, και να συνδεθούν με τις ανάγκες των κατοίκων στις υποβαθμισμένες περιοχές της πόλης.

Η κριτική μας στην κοινωνική πολιτική του Δήμου

Ως Ανοιχτή Πόλη, διατυπώσαμε την κριτική μας και τις προτάσεις, σχετικά με τον σχεδιασμό των δράσεων της κοινωνικής πολιτικής που συμπεριλαμβάνονται στο «Επιχειρησιακό Σχέδιο» του Δήμου.

1. Ένα πρώτο σημείο, αφορά στην ακαταλληλότητα των στοιχείων βάση των οποίων επιχειρείται να αποτυπωθεί ο πληθυσμός της πόλης και να σχεδιαστεί η παρέμβαση του Δήμου, σε ότι αφορά σε ιδιαίτερες ομάδες. Ο Δήμος σχεδιάζει πολιτική για τα ναρκωτικά, τα ΑΜΕΑ, τους άστεγους, την εγκληματικότητα, χωρίς όμως να διαθέτει συγκεκριμένα στοιχεία για την περιφέρεια του, με αποτέλεσμα η όποια παρέμβαση να μην μπορεί να αποτιμηθεί με βάση τις ανάγκες του πληθυσμού. Παράδειγμα: η καταγραφή για τους άστεγους γίνεται σε επίπεδο Επικράτειας, πόσοι όμως είναι οι άστεγοι στο Δήμο; Δεν υπάρχουν στοιχεία για τις κατηγορίες των ουσιοεξαρτημένων ατόμων, παρά μόνο σε επίπεδο Αττικής, ομοίως τα ποσοστά της εγκληματικότητας παρουσιάζονται σε επίπεδο περιφέρειας Αττικής και όχι Δήμου Αθηναίων.

2. Αν και μια σειρά ομάδων με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά εντοπίζονται στην περιγραφή της κατάστασης, στον σχεδιασμό των παρεμβάσεων του δήμου δεν υπάρχουν αντίστοιχες δράσεις που να ανταποκρίνονται στις ανάγκες τους. Έτσι, για παράδειγμα, παρά το γεγονός ότι επισημαίνονται οι ιδιαιτερότητες των πληθυσμών Ρομά, Πομάκων, παλιννοστούντων και μονογονεικών οικογονεικών οικογενειών στην πόλη, οι αναφορές αυτές δεν μεταφράζονται στην πολιτική του Δήμου σε επιμέρους στοχευμένες δράσεις.

3. Ιδιαίτερο σημαντικό για τον σχεδιασμό της κοινωνικής πολιτικής του δήμου αποτελεί η ύπαρξη μιας κεντρικής κοινωνικής υπηρεσίας που θα συντονίζει τις δράσεις του Δήμου και θα υλοποιεί την πολιτική του Δήμου σε αυτόν τον τομές. Κατά την άποψη μας, χωρίς κεντρική κοινωνική υπηρεσία, οι δράσεις του Δήμου και των οργανισμών του, συνεχίζουν να είναι αποσπασματικές και χωρίς κεντρική στόχευση. 

4. Σε ότι αφορά την μεταναστευτική πολιτική, στην ουσία δεν υπάρχει πρόβλεψη πραγματικής μεταναστευτικής πολιτικής. Οι δράσεις που προαναγγέλλονται είναι θεωρητικού τύπου (και περιλαμβάνει πράγματα που θα έπρεπε να είναι αυτονόητα), που δεν απαντούν τις ανάγκες αυτής της ομάδας του πληθυσμού.

Παρότι χρειάζονται ειδικές δομές για τους μετανάστες χρήστες ναρκωτικών ουσιών, δεν υπάρχει πρόβλεψη για συμβουλευτικά κέντρα και κέντρα ψυχολογικής στήριξης με εργαζόμενους μετανάστες ώστε να καλύπτεται και το πρόβλημα γλώσσας, νομική στήριξη, χώροι ύπνου και σίτισης, πρόβλεψη για θέσεις εργασίας. Ακόμα και η διδασκαλία της ελληνικής και τα προγράμματα υπολογιστών θα εξυπηρετήσουν ένα πολύ μικρό αριθμό μεταναστών (όταν αυτό γίνεται από εθελοντές εδώ και μια δεκαετία).

Τα κοινωνικά προβλήματα δεν μπαίνουν κάτω από το χαλί.

Η μέχρι σήμερα πολιτική του Δήμου για την αντιμετώπιση του κοινωνικού αποκλεισμού είναι προσανατολισμένη στο φαίνεσθε.

Επαναλαμβάνουμε ότι χωρίς τη δημιουργία μιας κεντρικής κοινωνικής υπηρεσίας, που θα έχει πλήρη εικόνα και μελέτη των προβλημάτων, δεν μπορεί να οργανωθεί μια σοβαρή παρέμβαση του Δήμου στα θέματα αυτά.

Χρειάζεται βέβαια να υπάρξει και ουσιαστική συνεργασία του Δήμου με τους αναγνωρισμένους φορείς και δομές κοινωνικής πολιτικής και τα υπάρχοντα άτυπα δίκτυα αλληλεγγύης και υποστήριξης που έχουν σοβαρή δράση στο πεδίο των προβλημάτων.

Ο κοινωνικός αποκλεισμός, όπως εκδηλώνεται στην πόλη, έχει βαθιά και πολύπλοκα αίτια, και δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί επιδερμικά, ερήμην των άμεσα ενδιαφερόμενων και με λογικές φιλανθρωπίας. Οι δρόμοι πίσω από το δημαρχείο, η Ομόνοια, το Μουσείο, και πιο πρόσφατα ο Άγιος Παντελεήμονας, αποτελούν τις πιο γλαφυρές απεικονίσεις της αποτυχίας των εφαρμοζόμενων πολιτικών και της αδυναμίας του Δήμου να παρέμβει θετικά εκεί που εμφανίζονται τα προβλήματα.