Στη σημερινή 20η συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Αθηναίων, συζητήθηκε το σχέδιο νόμου της Κυβέρνησης για τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Οι συνθήκες κάτω από τις οποίες έρχεται σε συζήτηση το σχέδιο νόμου της Κυβέρνησης είναι προβληματικές. Μετά από μια σειρά καθυστερήσεων, για τις οποίες φέρει ευθύνη το Υπουργείο Εσωτερικών, οι διαδικασίες της διαβούλευσης σήμερα επισπεύδονται, εν μέσω ουσιαστικά προεκλογικής συγκυρίας, αφήνοντας λίγο χώρο και χρόνο για δημιουργικό διάλογο.

Το προτεινόμενο σχέδιο νόμου επιχειρεί μια ευρεία καταγραφή αρμοδιοτήτων και διαδικασιών. Σε γενικό και τεχνικό επίπεδο, η κωδικοποίηση υφιστάμενων νομοθετικών ρυθμίσεων και η προσπάθεια για ενίσχυση της διαλειτουργικότητας ανάμεσα σε διαφορετικά επίπεδα της Αυτοδιοίκησης και του Κράτους αποτελούν αυτονόητες αναγκαιότητες που θα έπρεπε ήδη να έχουν ρυθμιστεί από το Υπουργείο, αν η ενίσχυση των ΟΤΑ αποτελούσε προτεραιότητά του. Ωστόσο, οι μεγάλες πληγές που χρόνια τώρα δυσχεραίνουν το έργο Δήμων και Περιφερειών δεν αγγίζονται και δεν θεραπεύονται. Η Ανοιχτή Πόλη κατέθεσε τις παρακάτω παρατηρήσεις για τον προτεινόμενο Κώδικα:

Υποχρηματοδότηση και λειτουργία Αυτοδιοίκησης με ιδιωτικοοικονομικούς όρους

Ο προτεινόμενος Κώδικας δεν δίνει λύση στο ζήτημα της υποχρηματοδότησης που υπονομεύει τη δυνατότητα της Αυτοδιοίκησης να ανταποκριθεί στις αρμοδιότητες που αναλαμβάνει. Η μεταφορά σημαντικών αρμοδιοτήτων δεν μπορεί να μην συνοδεύεται από μεταφορά των αναγκαίων οικονομικών και ανθρώπινων πόρων, των υποδομών και του απαραίτητου εξοπλισμού – και αυτό δεν εξασφαλίζεται από τον προτεινόμενο Κώδικα. Ούτε είναι αποδεκτό να αναζητούνται λύσεις στην φοροεισπρακτική επιβάρυνση των δημοτών, όπως γίνεται με την εισαγωγή του Τέλους Τοπικής Ανάπτυξης που αναμένεται να οδηγήσει σε σημαντικές αυξήσεις στα δημοτικά τέλη. Με δυο λόγια, η Τοπική Αυτοδιοίκηση εξακολουθεί να μην αντιμετωπίζεται ως ισότιμος εταίρος διακυβέρνησης και φορέας αναπτυξιακού σχεδιασμού, αλλά ως ένα εκτελεστικό κρατικό παράρτημα και πάροχος υπηρεσιών, χωρίς τα απαραίτητα εργαλεία και σε καθεστώς οικονομικής ασφυξίας.

Την ίδια στιγμή, ο Κώδικας προωθεί περαιτέρω την ιδιωτικοοικονομική λειτουργία της Αυτοδιοίκησης. Δίνει έμφαση σε αναπτυξιακούς οργανισμούς, εταιρικά σχήματα, συνεργασίες με τρίτους και δυνατότητες ανάθεσης αρμοδιοτήτων – εργαλείων δηλαδή που ενισχύουν την τάση ιδιωτικοποίησης των Υπηρεσιών, μειώνουν τον δημόσιο έλεγχο και εγκαθιστούν «παράλληλους μηχανισμούς διοίκησης» εκτός δημοτικού συμβουλίου. Αυτό είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο θέμα για τον Δήμο Αθηναίων, με τις αυξημένες απαιτήσεις για καθαριότητα, πράσινο, πολιτισμό και κοινωνικές υπηρεσίες.

Υποστελέχωση υπηρεσιών και άρθρο 730

Ο προτεινόμενος Κώδικας δεν απαντά ούτε στο χρόνιο πρόβλημα της υποστελέχωσης. Αντίθετα, το άρθρο 730 του νομοσχεδίου που επιβάλλει την υποχρεωτική παράσταση ως διαδίκων των Υπουργείων Εσωτερικών και Εθνικής Οικονομίας, σε δίκες που αφορούν τον προσδιορισμό ή τη μετατροπή της εργασιακής σχέσης εργαζομένων, ναρκοθετεί ακόμα περισσότερο (σε συνδυασμό με την υποχρέωση των Δημάρχων να ασκούν ένδικα μέσα στις παραπάνω δίκες) τη δυνατότητα των ΟΤΑ να προσλαμβάνουν το προσωπικό που χρειάζονται, ενώ καταδικάζει στην ανεργία συμβασιούχους εργαζόμενους που καλύπτουν μόνιμες ανάγκες των υπηρεσιών, κόντρα στη βούληση των δημοτικών συμβουλίων.

Εκλογικό σύστημα αδιαφάνειας και συναλλαγής

Χωρίς να απαντά στα θεμελιώδη προβλήματα της Αυτοδιοίκησης, η σημαντικότερη “καινοτομία” του νέου Κώδικα φαίνεται ότι είναι το προτεινόμενο εκλογικό σύστημα, το οποίο καταργεί τη δημοκρατική παράδοση του δεύτερου γύρου των αυτοδιοικητικών εκλογών και καθιερώνει τη ψήφο δεύτερης επιλογής. Η Ανοιχτή Πόλη έχει ήδη επισημάνει ότι πρόκειται για έναν εκλογικό νόμο που ενθαρρύνει τις αδιαφανείς συναλλαγές και τη χειραγώγηση του εκλογικού αποτελέσματος, ενώ δίνει χώρο για τη συγκρότηση οριζόντιων ομάδων συμφερόντων που παρακάμπτουν τη δημοκρατική νομιμοποίηση. Πρόκειται για έναν επικίνδυνο πειραματισμό, με προφανή πολιτικά κίνητρα, που υπονομεύει τη δημοκρατική έκφραση των δημοτών και την αυτοτέλεια των πολιτικών χώρων. Επιπρόσθετα, η μείωση του ποσοστού εκλογής δημάρχου με ψήφο πρώτης επιλογής στο 42%, σε συνδυασμό με την απουσία κατώτατου πλαφόν στη δεύτερη καταμέτρηση των εναλλακτικών ψήφων, οδηγούν με βεβαιότητα στη μειωμένη κοινωνική και πολιτική νομιμοποίηση των δημοτικών αρχών, οι οποίες θα μπορούν να εκλέγονται με ποσοστά που πολύ απέχουν από το να συνιστούν πλειοψηφία στις τοπικές κοινωνίες. Ενώ ερωτηματικά προκαλεί η δυνατότητα που δίνεται σε ανεξαρτητοποιημένους ή και διαγραμμένους συμβούλους να συγκροτήσουν νέα παράταξη μειοψηφίας.

Συγκεντρωτισμός, περιορισμός λογοδοσίας και απονεύρωση αυτοδιοικητικών δομών

O νέος Κώδικας όχι μόνο διατηρεί το συγκεντρωτικό μοντέλο διοίκησης που έχουν ήδη εισάγει προηγούμενες κυβερνητικές ρυθμίσεις, αλλά αντίθετα ενισχύει περαιτέρω το ρόλο δημάρχου, αντιδημάρχων και δημοτικής επιτροπής, ενώ πολλές αποφασιστικές αρμοδιότητες μεταφέρονται από το δημοτικό συμβούλιο στις επιτροπές. Ο Κώδικας περιορίζει το δημόσιο διάλογο στα αντιπροσωπευτικά όργανα, διευκολύνει την μονοπαραταξιακή διοίκηση του Δήμου και επιβεβαιώνει την αποδυνάμωση του ουσιαστικού ρόλου των δημοτικών συμβουλίων, των οποίων οι αποφάσεις τελούν υπό την αίρεση του συστήματος εποπτείας των ΟΤΑ από τις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις.

Ενδεικτικό είναι ότι οι συνεδριάσεις λογοδοσίας που γίνονται βάσει του ν.3852/2010 ανά δίμηνο, τώρα προτείνεται να γίνονται ανά τετράμηνο. Είναι μια αλλαγή αρνητική, που περιορίζει τη δυνατότητα ανάδειξης σημαντικών θεμάτων, αλλά και τη δυνατότητα ελέγχου των δημοτικών αρχών από τους συμβούλους της αντιπολίτευσης. Ιδιαίτερα στον Δήμο Αθηναίων, όπου συχνά λαμβάνονται αποφάσεις με σημαντικό οικονομικό αποτύπωμα, όπως για αναπλάσεις και μεγάλα έργα, ο έλεγχος της διοίκησης πρέπει αντίθετα να ενθαρρύνεται και να διευκολύνεται.

Στην ίδια κατεύθυνση της αποδυνάμωσης αυτοδιοικητικών δομών κινείται η κατάργηση των Σχολικών Επιτροπών και των περισσότερων ΝΠΔΔ των ΟΤΑ. Προβληματισμό προκαλούν επίσης επιμέρους αποφάσεις όπως η κατάργηση της Δημοτικής Επιτροπής Ισότητας και η πρόβλεψη για μια γνωμοδοτική επιτροπή με ευρύτερο περιεχόμενο. Τέτοιες δομές έχουν έναν συγκεκριμένο ρόλο, όπως η διατύπωση προτάσεων και εισηγήσεων για την προώθηση πολιτικών, η εισήγηση για ένταξη έργων που προωθούν σχετικές δράσεις, η συνεργασία με άλλους φορείς και με την κοινωνία των πολιτών κοκ. Οι δομές αυτές μετατρέπονται πλέον σε γνωμοδοτικού χαρακτήρα όργανα του δημοτικού συμβουλίου, με ορατό κίνδυνο να απονευρωθεί η δράση τους.

Απουσία θεσμικών τομών

Γενικότερα, απουσιάζουν από τον νέο Κώδικα οι θεσμικές τομές που θα επιθυμούσαμε να δούμε σε ένα σχέδιο που αφορά μια σύγχρονη, δυναμική και δημοκρατική Αυτοδιοίκηση. Εμφανές είναι το έλλειμμα ουσιαστικής αποκέντρωσης στις δημοτικές κοινότητες. Παρά το ότι ο Κώδικας αναφέρει αρμοδιότητες για κοινότητες και συνελεύσεις κατοίκων, οι κρίσιμες αποφάσεις παραμένουν κεντρικά στον δήμο. Η λειτουργία των Κοινοτήτων παραμένει κυρίως συμβουλευτική, δεν αποκτούν πραγματικό προϋπολογισμό ή αυτονομία, οι γειτονιές της Αθήνας συνεχίζουν να έχουν περιορισμένη επιρροή.

Για εμάς, στην Ανοιχτή Πόλη, ένας προοδευτικός Κώδικας Αυτοδιοίκησης θα έπρεπε να δρομολογεί τομές στους παρακάτω άξονες:

• Στον ουσιαστικό ρόλο και την αυτονομία της Αυτοδιοίκησης.

• Στη δημοκρατία, την αυξημένη συμμετοχή των πολιτών και τη διαφάνεια.

• Στην τοπική ανάπτυξη με ισχυρή κοινωνική πολιτική και δικαιοσύνη.

• Στη διαφάνεια και τη λογοδοσία ως συστατικών στοιχείων της λειτουργίας της Αυτοδιοίκησης.

Το κυβερνητικό νομοσχέδιο κινείται αντίθετα σε αντιαυτοδιοικητική κατεύθυνση, επεκτείνοντας στην Τοπική Αυτοδιοίκηση τη λογική του επιτελικού κράτους και παγιώνοντας δομές που αποθαρρύνουν την εμπλοκή των κοινωνικών φορέων και τη συμμετοχή των πολιτών.

Ψήφισμα Δημοτικού Συμβουλίου

Με βάση τις παραπάνω παρατηρήσεις, η Ανοιχτή Πόλη στήριξε το ψήφισμα που πρότεινε η δημοτική αρχή, με το οποίο το Δημοτικό Συμβούλιο δηλώνει τη διαφωνία του με το σχέδιο νόμου που κατέθεσε το Υπουργείο και θέτει ως ελάχιστη βάση διαλόγου 5 προϋποθέσεις:

Την απόσυρση του αντεργατικού άρθρου 730, την κατάργηση του σημερινού συστήματος εποπτείας των ΟΤΑ από τις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις που υπονομεύει τις αποφασιστικές αρμοδιότητες των Δημοτικών Συμβουλίων, την κατάργηση του μνημονιακού κόφτη στα οικονομικά των δήμων, την απόσυρση των ρυθμίσεων για το νέο εκλογικό σύστημα και τη διατήρηση των σημερινών νομικών προσώπων των Δήμων.

Δες κι εδώ.